Авторефераты Қазақстан Республикасы Алматы, 2009




НазваниеАвторефераты Қазақстан Республикасы Алматы, 2009
страница2/4
Дата конвертации10.01.2013
Размер0.52 Mb.
ТипАвтореферат
1   2   3   4
g(X,T) құрамыз. Графтың төбесі Х көрсеткіштерге сәйкес болады. Көрсеткіштер өз ара тенденциялық байланыста болса, онда графтың төбелері бағытталған сызықпен жалғасып Т доғаны құрайды. Доға тенденциясы жоғары көрсеткіштен басталып, тенденциясы баяу көрсеткіштің графына бағытталады. Көрсеткіштердің өз ара байланысынан граф төбелері мен доғалары іргелес болуы және доғалар тізбегі жол құрауы мүмкін. Бастапқы экономикалық теория негізіндегі байланысты толық доғалармен белгілейміз. Граф төбелері неғұрлым өз ара тығыз байланыста болса, соғұрлым диагностика терең, кешенді болады. Сондықтан графтар математикалық логиканың транзитивтік принципі бойынша толықтырылады. 1-суретте графтар төбелерінің доғалармен байланысы көрсетілген. Мұнда пунктир сызықтарымен транзитивтік принцип бойынша толықтырылған доғалар белгіленген.

1 сурет - Граф схемасы

Ескерту: автордың ұсынысы

Сонан соң, графтың шығысы мен кірісіне сәйкес көрсеткіштер тенденциясының рангісі анықталады. Рангтеу кезінде, олар теңдік жағдайда экономикалық мағынасы бойынша анықтаймыз. Графтың әр төбесінің шығысы оң таңбамен, ал кірісі теріс таңбамен анықталады (1 кесте).

1 кесте - Графтар төбесінің рангін анықтау

Граф төбелері, Х

А

Б

В

Г

М

Ж

Д

Доғалар, Т

6

5-1= 4

3-2=1

1-3= -2

-4

1-2=-1

-3

Ранг, r

1

2

3

5

7

4

6

Ескерту: автордың ұсынысы

Графтар жалпы көрсеткіштер тенденциясының байланысын рангтеу үшін қолданылады да, әрі қарай динамикалық норматив құру үшін квадратты матрицамен ауыстырылады. Графтың төбелері xij (i,j= 1,2,…n) матрицаның жолы мен бағанасына сәйкес келеді. Ал элементтері aij граф төбелері жайлы информация береді. Жалпы сызықты динамикалық норматив төмендегі алгоритм бойынша анықталады (2 сурет).



2 сурет - Динамикалық норматив моделінің матрицасын құру алгоритмі

Ескерту: автордың ұсынысы

Динамикалық норматив моделі қалыптастырылғаннан кейін нақты экономикалық үрдіске диагностика жасалады. Диагностикалау төмендегі алгоритм бойынша жүргізіледі (3 сурет).



3 Сурет - Диагностикалау алгоритмі

Ескерту: автордың ұсынысы

Осы алгоритм бойынша күріш шаруашылықтарының мәліметтеріне диагностика жасалды. Алгоритмнің орындалуы «Шаған» ЖШС қызметіне жасалған диагностикада көрсетілді. Алгоритм нақты мәліметтердің тенденциялық өзгеруін нормативтік модельмен салыстыру арқылы жетілдірілген формулалары бойынша есептеліп нақты диагностика матрицалары толтырылады. Есептеу формулалары төмендегі 4 суреттегі схемада көрсетілген және осы жетілдірілген әдістемені диагностикалаудың матрицалық норматив әдісі деп атаймыз



4 сурет - Диагностикалаудың есептеу алгоритмі

Ескерту: автордың ұсынысы

Экономикалық жүйенің факторларының инерттілігі оның орнықтылығына әсер етеді. Сондықтан кез келген экономикалық жұйе динамикалық орнықтылық сақтау үшін оның элементтерінде динамикалық орнықтылық болу керек. Шаруашылықтың экономикалық жағдайын талдаудың нұсқасын А.Д.Шеремет және Р.С.Сайфулин ұсынды. Оған талдаудың келесі блоктары кіреді: кәсіпорын жағдайының жалпы бағалануы және есеп беру кезеңіндегі оның өзгерістері; қаржылық тұрақтылығын талдау; баланстың өтімділігін талдау; іскерлік белсенділікті және төлем қабілеттілігін талдау. Шаруашылық жағдайының жалпы бағалануы және салыстырмалы талдамалық нетто-баланс бойынша есеп беру кезеңіндегі оның өзгерістері, сондай-ақ қаржылық тұрақтылықтың абсолютті көрсеткіштерін талдау кәсіпорын жағдайын талдаудың қалған блоктары дамуы тиіс негізгі бастапқы нүктені құрайды.

Шаруашылық қызметін талдаудың және алынған бағалаулардың нәтижесінде қорытынды жасалады, яғни кәсіпорынның базистік кезеңнен есептік кезеңге өту кезінде оның жағдайының қалай өзгергенін, оған қандай фактолардың әсер еткендігін және оның кәсіпорын үшін қаншалықты тиімді болғанын қарастыруымыз керек.

Жетілдірілген диагностикалау әдісі Қызылорда обылысындағы күріш өндірісі ауыл шаруашылық құрылымдарының динамикалық даму үрдісін зерттеуде тексерілді. Шаруашылық-экономикалық қызметін бағалау үшін мынадай сипаттаушы көрсеткіштер: төлем қабілеттілігі; қаржылық тұрақтылық; іскерлік белсенділігі; рентабелділігі; күріш өндірісінің орнықтылығы қарастырылып динамикалық норматив дайындалды.

Алғашқы мәліметтер негізінде бес ауыл шаруашылығының құрылымдарының 2005, 2006 және 2007 жылдардағы қаржылық есебін қарастырдық. Бұл орайда, базистік кезең ретінде 2006 жыл қарастырылса, ал есептік кезең ретінде 2007жыл алынады. Осы бес шаруашылық есептеулерінің айырмашылықтары аз болғандықтан жұмыста «Шаған» ЖШС қызметін талдауды көрсеттік. Жоғарыда айтылғандай рентабельділік блогы бойынша жасалған диагностиканы авторефератта қарастырайық. Ауыл шаруашылық мекемесінің рентабелділік жағдайын төмендегі коэффициенттермен сипаттаймыз: Көөр-өткізілген өнімнің рентабелдік коэффициенті; Кар - айналымның рентабелдік коэффициенті; Кқр - қордың рентабелдік коэффициенті; Кт - табыстылық коэффициенті; Кнқр – негізгі қызметтің рентабелдік коэффициенті; Көр-өндірістің рентабелдік коэффициенті; Катр – активтердің табыстылық рентабелділік коэффициенті; Кмктр – меншік капиталының табыстылық рентабелдік коэффициенті.

Осы коэффициенттердің белгілі есептеу формулаларын пайдалана отырып, олардың қандай көрсеткіштерге тәуелді екенін анықтауға болады. Олар: таза табыс (ТТ); өткізілген өнімнің табысы (ӨӨТ); негізгі құрал (қалдық бағасымен) (НҚқб); Өткізілген өнімнің өзіндік құны (ӨӨӨҚ); негізгі қызметтен өткізген өнімнің таза табысы (ӨӨТТнқ); өндірістік шығын (ӨШ); баланс валютасы (БВ); меншіктік капитал (МК); негізгі қызметтен өткізген өнімнің өзіндік құны (ӨӨӨҚнқ).

Енді коэффициенттердің есептеу формулалары Х.Ш.Дүйсенбаевтың еңбектері бойынша қандай көрсеткіштермен байланысты екенін 2-кестеден көруге болады.

Кесте 2 - Рентабельділік коэффициенттерінің тенденциялық байланыстары


Атаулары

Есептеу формуласы

Тенденциялық салыстырулар

1

2

3

1. Өткізілген өнімнің рентабелділік коэффициенті (Көөр )= Негізгі қызметтен өткізген өнімнің таза табысы (ӨӨТТнқ) / Өткізілген өнімнен табыс (ӨӨТ)

(ӨӨТТнқ)/

(ӨӨТ)


Т(ӨӨТТнқ)>

Т(ӨӨТ)


2. Айналым рентабелдік коэффициенті (Кар)=Таза табыс (ТТ) / Өткізілген өнімнен табыс (ӨӨТ)

(ТТ)/ (ӨӨТ)

Т(ТТ)>

Т(ӨӨТ)

3. Қор рентабелдік коэффициенті (Кқр) =Таза табыс (ТТ) / негізгі құрал қалдық бағасымен (НҚқб);

(ТТ) /(НҚқб)

Т(ТТ)>Т(НҚқб)

4. Табыстылық коэффициенті (Кт)= Таза табыс(TT)/ Өткізген өнімнің өзіндік құны (ӨӨӨҚ).

(TT)/(ӨӨӨҚ).

Т(TT)>

Т(ӨӨӨҚ).

5. Негізгі қызметтің рентабелдік коэффициенті (Кнқр)= Негізгі қызметтен өткізген өнімнің таза табысы (ӨӨТТнқ)/ Негізгі қызметтен өткізген өнімнің өзіндік құны (ӨӨӨҚнқ)

(ӨӨТТнқ)/ (ӨӨӨҚнқ)

Т(ӨӨТТнқ)>

Т(ӨӨӨҚнқ)

6. Өндірістің рентабелдік коэффициенті (Көр) = Негізгі қызметтен өткізген өнімнің таза табысы (ӨӨТТнқ)/ өндірістік шығын (ӨШ)

(ӨӨТТнқ)/(ӨШ)

Т(ӨӨТТнқ)>

Т(ӨШ)

7. Активтердің табыстылық рентабелділік коэффициенті (Катр) = Таза табыс (ТТ)/ Баланс валютасы (БВ)

(ТТ)/ (БВ)

Т(ТТ)>Т(БВ)

8. Меншік капиталының табыстылық рентабелділік коэффициенті (Кмктр)= Таза табыс(ТТ)/Меншік капитал (МК)

(ТТ)/(МК)

Т(ТТ)>Т(МК)

Ескерту: автордың ұсынысы








Кәсіпорын үшін бұл коэффициенттердің барлығының дерлік өсуі оң тенденция ретінде бағаланады, яғни көрсеткіштер жұптарын өсу қарқындары бойынша эталондық реттеу келесідей жүзеге асырылады:

5 Сурет - Графтар схемасы

Ескерту: автордың ұсынысы
Барлық көрсеткіштер жұбының нормативтік арақатынастары негізінде, сонымен қатар транзитивтілік принципі бойынша графтар схемасын толықтырамыз. Графтар төбесінің шығысы мен кірісін ескеріп көрсеткіштерді рангтеп төмендегі 3 кестені толтырамыз.
Кесте 3 - Рентабельділік блогы бойынша матрицалық норматив


Көрсеткіштер

Норматив рангі

1

6

4

9

2

5

7

3

8

ТТ

1

х

1

1

1

1

1

1

1

1

ӨӨТ

6

-1

х

-1

1

-1

-1

1

-1

1

НҚқб

4

-1

1

х

1

-1

1

1

-1

1

ӨӨӨҚ

9

-1

-1

-1

х

-1

-1

-1

-1

-1

ӨӨТТнқ

2

-1

1

1

1

Х

1

1

1

1

ӨШ

5

-1

1

-1

1

-1

х

1

-1

1

БВ

7

-1

-1

-1

1

-1

-1

х

-1

1

МК

3

-1

1

1

1

-1

1

1

х

1

ӨӨӨҚнқ

8

-1

-1

-1

1

-1

-1

-1

-1

х

Ескерту: автордың есептеулері


Жалпы сомасы n(n-1)=9(9-1)=72 болады. Ол өз кезегінде рентабельділік блогы бойынша кәсіпорынның шаруашылық-экономикалық қызметінің сызықты динамикалық нормативін береді.

Шаруашылықтың рентабельділік блогы көрсеткіштерінің нақты өсу қарқындарын есептейміз. Төмендегі 4 кестеде соңғы үш жыл бойынша алынған алғашқы мәліметтер және олардың негізінде есептелген өсу қарқындары (көрсеткіштің белгілі бір кезеңдегі абсолюттік мәнінің алдыңғы кезеңдегі мәніне қатынасы) және олардың рангі көрсетілген.
Кесте 4 - Мекеменің 2005-2007 жылдардағы негізгі көрсеткіштері, мың тенге


Көрсет-

кіштер

Жылдар

Өсу қарқыны (тізбектік)

2005

2006

2007

2006 ж.

Нақты рангі

2007ж.

Нақты рангі

ТТ

26165

29658

28745

1,13

1

0,97

9

ӨӨТ

280123

293642

298016

1,048

2

1,01

6

НҚқб

44516

45236

44829

1,02

6

0,99

7

ӨӨӨҚ

262852

261184

272106

0,99

7

1,04

3

ӨӨТТнқ

26165

17349

18364

0,66

9

1,06

2

ӨШ

202421

211782

215617

1,046

3

1,02

5

БВ

287907

298527

326849

1,037

4

1,09

1

МК

229754

238204

244595

1,036

5

1,03

4

ӨӨӨҚнқ

253958

236194

231862

0,93

8

0,98

8

Ескерту: автордың есептеулері


Осы кесте бойынша 2006 жылы тоғыз көрсеткіштің алтауының интенсивтілігі жоғарылаған. Ал 2007 жылы 2006 жылмен салыстырғанда көрсеткіштердің интенсивтік қарқыны баяюлап, оның ішінде таза табыс, негізгі құрал, негізгі қызметтен өткізілген өнімнің өзіндік құны төмендеген, қалған көрсеткіштер көтерілген. Енді әр жылға интенсивтілігіне қарай ранг тағайындаймыз да нормативпен салыстырамыз (5 кесте).
Кесте 5 - Көрсеткіштердің нормативпен салыстырғандағы инверсиясы


Көрсеткіштер

Нормативті рангі (i)

Нақты рангі

Инверсия

2006ж

2007ж

2006ж

2007ж

i

i>j

i

i>j

ТТ

1

1

9

0

0

8

0

ӨӨТТнқ

2

9

2

7

0

1

1

МК

3

5

4

3

1

2

1

НҚқб

4

6

7

3

1

4

1

ӨШ

5

3

5

1

3

2

2

ӨӨТ

6

2

6

0

4

2

2

БВ

7

4

1

0

3

0

6

ӨӨӨҚнқ

8

8

8

1

1

1

1

ӨӨӨҚ

9

7

3

0

2

0

6

Инверсия сомасы

15

15

20

20

Ескерту: автордың есептеулері















Сонда 2006 жылы динамикалық даму деңгейі:



2007 жылы

2007 жылы даму динамикасының төмендегені белгілі болды. Осы екі жылғы мекеменің дамуымен мен көрсеткіштердің интенсивтілігі сәйкес келеді. Осыған байланысты жалпы мекеменің шаруашылық қызметінің динамикасы көрсеткіштердің интенсивтілігіне байланысты екені дәлелденеді. Көрсеткіштердің интенсивтілігі төмендегенде динамикасы да төмендейді.

Енді шаруашылықтың дамуына динамикалық диагностика жасау үшін көрсеткіштердің екі жылдағы өзгергіштік инверсиясын анықтаймыз (6 кесте).

Кесте 6 - Көрсеткіштердің өтпелі периодтағы инверсиясы


Көрсеткіштер

Нақты 2006ж рангі (i)

Нақты 2007ж рангі (i)

Инверсиялар

i

i>j

ТТ

1

9

8

0

ӨӨТТнқ

9

2

1

1

МК

5

4

2

1

НҚқб

6

7

4

1

ӨШ

3

5

2

2

ӨӨТ

2

6

2

2

БВ

4

1

0

6

ӨӨӨҚнқ

8

8

1

1

ӨӨӨҚ

7

3

0

6

Инверсия сомасы

20

20

Ескерту: автордың есептеулері
1   2   3   4

Похожие:

Авторефераты Қазақстан Республикасы Алматы, 2009 iconАвторефераты қазақстан Республикасы Алматы, 2009

Авторефераты Қазақстан Республикасы Алматы, 2009 iconАвторефераты қазақстан Республикасы Алматы, 2009

Авторефераты Қазақстан Республикасы Алматы, 2009 iconАвторефераты қазақстан Республикасы Алматы, 2009

Авторефераты Қазақстан Республикасы Алматы, 2009 iconДиссертация авторефераты Қазақстан Республикасы Алматы, 2009
...
Авторефераты Қазақстан Республикасы Алматы, 2009 iconАвторефераты қазақстан Республикасы Алматы, 2009 Жұмыс М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік

Авторефераты Қазақстан Республикасы Алматы, 2009 iconАвторефераты қазақстан Республикасы Алматы, 2009 Жұмыс Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық Білім Академиясында орындалды

Авторефераты Қазақстан Республикасы Алматы, 2009 iconАвторефераты қазақстан Республикасы Алматы, 2009
Филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның
Авторефераты Қазақстан Республикасы Алматы, 2009 iconАвторефераты қазақстан Республикасы Алматы, 2010
Түркістан қаласы мен агломерациясының әлеуметтік-демографиялық жағдайы (1867-2009 жж.)
Авторефераты Қазақстан Республикасы Алматы, 2009 iconАвторефераты қазақстан Республикасы Алматы, 2009
Педагогика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның
Авторефераты Қазақстан Республикасы Алматы, 2009 iconАвторефераты Қазақтан Республикасы Алматы, 2009
Жұмыс Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетінің Ш. Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтының...
Разместите кнопку на своём сайте:
kk.convdocs.org



База данных защищена авторским правом ©kk.convdocs.org 2012-2019
обратиться к администрации
kk.convdocs.org
Главная страница