Кіріспе зерттеу жұмысының өзектілігі. Ғылымның уақыт тынысымен дамуы тілге де ықпалын тигізеді. Тың ізденістерге жол ашады. Қазiргi кезеңде «тiл мен мәдениет, этнос»




Скачать 494.42 Kb.
НазваниеКіріспе зерттеу жұмысының өзектілігі. Ғылымның уақыт тынысымен дамуы тілге де ықпалын тигізеді. Тың ізденістерге жол ашады. Қазiргi кезеңде «тiл мен мәдениет, этнос»
страница4/5
Дата конвертации20.11.2012
Размер494.42 Kb.
ТипДокументы
1   2   3   4   5

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1 Оразалиева Э. Қазақ тіл біліміндегі когнитивтік парадигма: Фил.ғыл.докт. дисс. автореф. – Алматы, 2007. – 46 б.

2 Байтұрсынұлы А. Тіл тағылымы. – Алматы: Ана тілі, 1992. – 448 б.

3 Жубанов К. Исследования по казахскому языку. – Алматы: Ғылым, 1966. – с 362.

4 Аманжолов С. Қазақ әдеби тілі синтаксисінің қысқаша курсы. – Алматы: Санат, 1994. – 320 б.

5 Сыздықова Р. Сөздер сөйлейді. – Алматы: Санат, 1994. – 97 б.

6 Қасым Б. Қазақ тіліндегі күрделі сөздер: уәждеме және аталым. – Алматы, 2001. – 183 б.

7 Нұрмағамбетов Ә. Бес жүз бес сөз. – Алматы: Рауан, 1994. – 304 б.
Диссертация мазмұны мынадай басылымдарда жарияланды:

1 Сөз таптарының заттануы мәселесінің қазақ тіліндегі зерттелу жайы // Қазақ тіл білімінің өзекті мәселелері. Ғылыми мақалалар жинағы. – Алматы: Абай атындағы Алматы мемлекеттік университеті, 1998. – 30-35 б.

2 Заттану және оның табиғаты // Тіл білімінің және оны оқытудың кейбір мәселелері. Ғылыми еңбектер жинағы. – Жезқазған: Ө.А.Байқоңыров атындағы Жезқазған университеті, 1998. – 101-105 б.

3 М.Әуезов шығармаларындағы заттанған сын есімдердің жасалу жолдары // «М.Әуезовтің рухани әлемі мен классикалық әдебиет: Жастар көзқарасы. Ұрпақтар сабақтастығы» атты Республикалық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы: Абай атындағы Алматы мемлекеттік университеті, 1999. – 85-87 б.

4 Қазақ тіліндегі заттанған сөздердің түрлері // «lзденiс» журналы. «Гуманитарлық ғылымдар» сериясы. – 2000. – №2. – 17-21 б

5 Заттану және ықшамдалу құбылыстарының арақатынасы // «Шоқан тағылымы – 6» атты Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 10-жылдығына арналған Халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының материалдары. ІIІ том. – Көкшетау: Ш.Уәлиханов атындағы КМУ, 2001. – 123-126 б.

6 Адамға қатысты заттанған сын есімдер // «Еліміздің экономикасын мемлекет иелігінен алу жағдайындағы білім мен ғылым проблемалары» атты Халықаралық Байқоңыров оқулары – ғылыми-теориялық конференция материалдары. I кітап. – Жезқазған, 2001. – 426-431 б.

7 Сапалық сын есімдердің заттану ерекшеліктері // Ө.А.Байқоңыров атындағы Жезқазған университеті. Хабаршы. – 2002. – №2 (4). – 38-41 б.

8 Түр-түске қатысты сын есімдердің заттануы // «Еңбек нарығындағы мамандар бәсекелестігін көтеру мәселелері» атты Халықаралық Байқоңыров оқулары – ғылыми-теориялық конференция материалдары. I кітап. – Жезқазған, 2002. – 361-365 б.

9 Заттанудың қалыптасу жолдары // Ө.А.Байқоңыров атындағы Жезқазған

университеті. Хабаршы. –2003. – №2 (6). – 110-113 б.

10 Заттанған сын есімнің түрлері және мағыналық реңктері // Қарағанды университеті. Хабаршы. «Филология сериясы». – 2004. – №2(34). – 32-35 б.

11 Сын есімнің заттануы негізінде жасалған аталымдар // әл-Фараби атындағы ҚазҰУ. Хабаршы. «Филология сериясы» . – 2004. – №8 (80). – 89-92 б.

12 Қатыстық сын есімнің заттану ерекшелігі // «Білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру – жоғары мектептің басты міндеті» атты Халықаралық Байқоңыров оқулары – ғылыми-теориялық конференция материалдары. I кітап. – Жезқазған, 2005. – 93-100 б.

13 Деректі, дерексіз зат атауларын беретін заттанулар // Ө.А.Байқоңыров атындағы Жезқазған университеті. Хабаршы. – 2006. – №2 (12). – 57-60 б.

14 Заттану туралы ой түйіндері // С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті. Хабаршы. «Филология сериясы». – 2006. – №4. –112-119 б.

15 Заттанған сөздердің мағыналық дамуы // Ө.А.Байқоңыров атындағы Жезқазған университеті. Хабаршы. – 2007. – №2 (14). – 25-30 б.

16 Сын негізді аталымдардың ішкі мағыналық құрылымы // Абай атындағы ҚазҰПУ. Хабаршы. «Филология ғылымдары» сериясы. – 2009. – №4 (30). – 40-43 б.

Резюме

Саменова Света Нуртаевна

Познавательная и функциональная сущность субстантивированных прилагательных казахского языка

10.02.02 казахский язык
Актуальность исследования. Социокультурные и социально-эконо­ми­че­ские изменения в стране обусловили развитие наук, в том числе и языкознания, декларирующего гуманитарную направленность исследований. В настоящее время поэтапно обосновывается необходимость целостного осмысления проблемы языка и культуры этноса, в связи с чем раскрывается понятие национального языкового сознания. О стереотипах в национальном характере можно узнать через язык, о чем свидетельствует зарождение нового направления в языкознании – антропоцентрического.

Создание основ антропологической лингвистики и развитие этого направления требует учета человеческого фактора в изучении природы языка. С антропоцентрической точки зрения язык рассматривается не только как система, но и изучается в соотношениях: язык-человек, язык-культура, язык-общество.

Языковое сознание человека формируется в зависимости от окружающей действительности, так как язык отражает мыслительную деятельность, проецируя ее на языковые образцы. Постижение человечеством мира является универсальным для всех народов, потому что познание осуществляется не с помощью языка, а с помощью мышления. Мыслительная деятельность же в результате языковых обобщений связана с объективной реальностью, вследствие чего человек познает мир. Результаты человеческого познания фиксируются в языке и определяются языком. Познание – это отражение реального мира, которое проявляется в концептуальной картине мира. Следовательно, информация об истоках языковых знаков формирует языковую картину мира.

Несмотря на многочисленность современных исследований в области языкознания, направленных на изучение национального самопознания и национального характера, они не исчерпывают всего спектра указанной проблемы. В числе таких неисследованных вопросов можно назвать познавательную и функциональную сущность субстантивированных прилагательных, которая определяется когнитивными и языковыми характеристиками этноса. В связи с этим целесообразно определить, как в субстантивированных прилагательных репрезентируется познавательная функция, концептуализируемая языковым национальным сознанием. В реферируемом исследовании рассматриваются субстантивированные прилагательные и образованные от них наименования как результат взаимодействия языка инационального сознания в лингвокультурологическом контексте.

В казахском языкознании у истоков изучения субстантивированных прилагательных стояли такие ученые, как А. Байтурсынов, К. Жубанов, С. Аманжолов, А. Искаков, А. Тулеуов, Ж. Шакенов, Р. Амир. Как и в других языках, в казахском лишь констатируется наличие субстантивированных прилагательных, но до сих пор отсутствуют фундаментальные исследования по обозначенной нами проблемы. В отдельных статьях и учебниках даются незначительные сведения о субстантивированных прилагательных, но их познавательная и функциональная сущность остается за пределами внимания ученых.

Научная новизна и результаты исследование. В работе всесторонне изучены субстантивированные прилагательные и образованные от них наименования, определены признаки субстантивации, уточнены приемы и способы образования существительных и сфера их использования в языке. Показаны функции обогащения имени существительного путем субстантивации и изменения словообразовательных характеристик субстантивации. В результате проведенного исследования получены следующие результаты:

- уточнена языковая природа субстантивированных прилагательных в ономасиологическом аспекте и определено влияние на субстантивацию внутренней формы слова;

- на основе исследования казахского языка в области когнитивистики и познания раскрыта познавательная сущность субстантивированных прилагательных, установлены источники их порождения;

- в результате анализа фактического материала определена функциональная сущность субстантивированных прилагательных казахского языка;

- выевлена и описана познавательная функция субстантивированных прилагательных в наименованиях, реализующих новые значения и оттенки;

- произведена классификация субстантивированных прилагательных на основе анализа и уточнения иерархических взаимоотношений между ними.

Теоретическая и практическая значимость исследования.

Результаты исследования вносят определенный вклад в развитие когнитивного направления в казахском языкознании.

Основные материалы диссертации теоретического характера могут быть использованы на занятиях, посвященных исследованию национального сознания через язык, в вузах при чтении таких курсов, как «Семантика казахского языка», «Словообразование», «Функциональная грамматика», «Когнитивная лингвистика».

Положения, выносимые на защиту.

Субстантивированные прилагательные часто используются в речи. Анализ проведенной выборки субстантивированных прилагательных позволил определить языковые признаки субстантивации имен прилагательных, их языковую природу, семантику, особенности их использования в речи и словообразовательные характеристики:

- наименование с новым оттенком значения, которое образовано в результате субстантивации имени прилагательного, выполняет познавательную функцию;

- в процессе субстантивации прилагательные полностью получают признаки

имени существительного. Признаки качественного имени прилагательного служат основой для денотативного значения слова, способствующей объединению существительного;

- в субстантивированных прилагательных наблюдаются изменения в структуре внутренней формы слова, которые обусловлены взаимосвязью развития языка с когнитивными процессами;

- в связи с появившейся тенденцией изучения словообразования отдельно от грамматики субстантивация рассматривается нами как один из способов образования имени существительного. А исследование субстантивации имен прилагательных с позиций когнитивистики является перспективным направлением развития казахского языкознания.

Объектом исследования является процесс субстантивации имен прилагательных и функциональная сущность субстантивированных прилагательных.

Предметом исследования, стали субстантивированные прилагательные казахского языка.

Цели и задачи исследования. Цель – определить познавательную сущность субстантивированных прилагательных казахского языка и уточнить их словообразовательную и функциональную характеристики.

Для раскрытия цели необходимо решить следующие задачи: определить способы субстантивации имен прилагательных в казахском языке во взаимосвязи с языковой картиной мира; доказать, что процесс субстантивации и его закрепление в языке влияют на изменение внутренней формы слова; раскрыть суть субстантивированных прилагательных казахского языка как способа номинации, обусловленного национальной спецификой мировидения; определить степень субстантивации прилагательных казахского языка; произвести классификацию субстантивированных прилагательных казахского языка.

Материалом исследования послужили субстантивированные прилагательные одноязычных казакский этимологических, фразеологических и толковых словарей, в том числе «Словаря языка Абая» (1968), а также художественных произведений, текстов массовой информации и газет, извлеченные методом сплошной выборки.

Методологической базой исследования являются работы ведущих лингвистов, занимающихся научными изысканиеми в области словообразования и морфологии казахского языка, когнитивной лингвистики, языковой картины мира. Наряду с современными исследованиями изучены труды А. Байтурсынова, К. Жубанова, С. Аманжолова, А. Толеуова. В трудах Н. Оралбаевой, Р. Сыздык, Т. Абдигалиевой, Ж. Шакенова и Б. Касым отражена взаимосвязь языка с его историей, бытом и культурой, духом и образом мышления этноса.

В рамках общелингвистического метода в работе используются следующие частные методы и исследовательские приемы: компонентный анализ, количественный подсчет, семантический анализ, сопоставление, сравнение, характеристика и классификация.

Работа вносит определенный вклад в типологическое исследование казахского языка, отличительной чертой которых является осмысление языковой картины мира.

По теме исследования опубликовано 16 статей.
The resume
Samenova Sveta Nurtaevna
Informative and functional essence of substantive adjectives of Kazakh language
10.02.02 the Kazakh language

Actuality. Social-cultural and social-economic changes in the country have caused sciences’ development, including the linguistics declaring a humanitarian research orientation. Stage by stage the necessity of complete understanding of a language problem and culture of ethnos is proved; in this connection reveals concepts of national language consciousness. It is possible to learn about stereotypes in national character through language and to testify a new anthropocentric direction in linguistics.

Creation of anthropological linguistics’ bases and development of this direction demands the account of the human factor in studying of language nature. Anthropocentric view of language is considered as not only a system, but also studied in parities: language-person, language-culture and language-society.

The language consciousness of the person is formed depending on the surrounding reality, so as language reflects cogitative activity, projecting it on language samples. Comprehension by world humanity is universal for all people, because the knowledge is carried out not by means of language, only by means of thinking. Cogitative activity because of language generalizations is connected with an objective reality, owing to what the person learns about world. Results of human knowledge are fixed in language and defined by language. The knowledge- is a reflexion of the real world, which is shown in a conceptual picture of the world. Therefore, the information about sources of language signs forms a language picture of the world.

Despite of large number of modern researches in the field of linguistics, directed on studying of national self-knowledge and national character, they do not settle all spectrum of given problem. Among such not investigated questions, it is possible to name informative and functional essence of substantive adjectives, which are defined cognitive, and language characteristics of ethnos. In this connection, there is a need to define how in substantive adjectives represents informative function; making a concept of language national consciousness. In reviewed research are considered the substantive adjectives and the names formed from them because of language interaction and national consciousness in lingvo-cultural context.

In Kazakh, linguistics substantive adjectives had studied by such scientists, as A.Bajtursynov, K.Zhubanov, S.Amanzholov, A.Iskakov, A.Tuleuov, Z.Shakenov, R.Amir. As well as in other languages and in the Kazakh language the presence of substantive adjectives is only ascertained, but till now there is no problem in basic researches. In separate articles and textbooks are given the insignificant information about substantive adjectives, but their informative and functional essence remains outside of scientists’ attention.

Novelty. The substantive adjectives are comprehensively studied in work and the

names formed from them are defined substantiation signs, than specify receptions of nouns’ formation using language sphere. It shows the functions of noun enrichment by substantiation and changes in word-formation characteristics of substantiation. Following results are received:

- The language nature of substantive adjectives in onomasiological aspect is specified, and it defines the influence on substantiation of the internal form of a word;

- According to learning researches of Kazakh language in cognitive sphere and knowledge is opened the informative essence of substantive adjectives and sources of their generation;

- As a result of the analysis of the carried out sample with substantive adjectives of the Kazakh language their functional essence is defined;

- Informative function of substantive adjectives in the names forming new values and shades is defined;

- It is made classification of substantive adjectives based on the analysis and specification of hierarchical mutual relations between them.
1   2   3   4   5

Похожие:

Кіріспе зерттеу жұмысының өзектілігі. Ғылымның уақыт тынысымен дамуы тілге де ықпалын тигізеді. Тың ізденістерге жол ашады. Қазiргi кезеңде «тiл мен мәдениет, этнос» iconКаталог элективных дисциплин специальности 5В050900 «Финансы»
Материалдық және рухани мәдениет элементтерiнiң өзара байланысы. Тiлдiң, жазбаның, өнердiң, ғылымның қалыптасуы. Қазақстан мәдениетiнiң...
Кіріспе зерттеу жұмысының өзектілігі. Ғылымның уақыт тынысымен дамуы тілге де ықпалын тигізеді. Тың ізденістерге жол ашады. Қазiргi кезеңде «тiл мен мәдениет, этнос» iconКелісілді федоров ауданының мәдениет, тілдерді дамыту, дене шынықтыру және спорт бөлімі» мемлекеттік мекемесінің бастығы М. Б. Қойшығұловқа 2009 ж бекітемін
Р конституциясын басшылыққа алып, өз жұмысын жүзеге асыратын болады. Кітапхана жұмысының басты мақсаты – бұл оқырмандардың тарихқа,...
Кіріспе зерттеу жұмысының өзектілігі. Ғылымның уақыт тынысымен дамуы тілге де ықпалын тигізеді. Тың ізденістерге жол ашады. Қазiргi кезеңде «тiл мен мәдениет, этнос» iconБәсекенің бәсі артпақ М. Шығаева, академик
...
Кіріспе зерттеу жұмысының өзектілігі. Ғылымның уақыт тынысымен дамуы тілге де ықпалын тигізеді. Тың ізденістерге жол ашады. Қазiргi кезеңде «тiл мен мәдениет, этнос» iconКіріспе Зерттеу жұмысының көкейкестілігі
Республикасы гуманитарлық білім беру тұжырымдамасында. Міне, мынадай мақсатқа жету білім мазмұнын жаңартумен қатар, оқытудың әдіс-...
Кіріспе зерттеу жұмысының өзектілігі. Ғылымның уақыт тынысымен дамуы тілге де ықпалын тигізеді. Тың ізденістерге жол ашады. Қазiргi кезеңде «тiл мен мәдениет, этнос» iconӘдістемелік ұсыныстар мен нұсқаулардың; әдістемелік ұсыныстардың; әдістемелік нұсқаулардың титул парағы
Жол қозғалысы туралы жүйелік түсінік. «жүргізуші-автокөлік-жол-қозғалыс ортасы» кешені. Жол қозғалысын ұйымдастыру мен қауіпсіздігі...
Кіріспе зерттеу жұмысының өзектілігі. Ғылымның уақыт тынысымен дамуы тілге де ықпалын тигізеді. Тың ізденістерге жол ашады. Қазiргi кезеңде «тiл мен мәдениет, этнос» iconҒылым мен білімнің дамуы өткізген тарих пәні мұғалімі: Мансурова Қ. Б
Білімділік: X-XII ғасырларда ғылымның дамуын, көрнекті ғылымдар жайлы кеңінен мағлұматтар бере отырып, олардың еңбектерінің тарихы...
Кіріспе зерттеу жұмысының өзектілігі. Ғылымның уақыт тынысымен дамуы тілге де ықпалын тигізеді. Тың ізденістерге жол ашады. Қазiргi кезеңде «тiл мен мәдениет, этнос» iconҚазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің еншілес ұйымдарының қаржы есебін ұсыну ережелеріне 2-қосымша
Жалғасқан қызмет кезеңі ішіндегі пайда (залал) (30 жол + 40 жол + 50 жол 60 жол 70 жол 80 жол 90 жол + /-100 жол)
Кіріспе зерттеу жұмысының өзектілігі. Ғылымның уақыт тынысымен дамуы тілге де ықпалын тигізеді. Тың ізденістерге жол ашады. Қазiргi кезеңде «тiл мен мәдениет, этнос» iconКiрiспе зерттеу тақырыбының өзектілігі
Кейбiр жағдайларда, әсiресе, бюджеттiк несие мен банктiк несиелер экономикасы мәселесінде қаржының тұрақталған нысандарға берiлуi...
Кіріспе зерттеу жұмысының өзектілігі. Ғылымның уақыт тынысымен дамуы тілге де ықпалын тигізеді. Тың ізденістерге жол ашады. Қазiргi кезеңде «тiл мен мәдениет, этнос» iconТәрбие жұмысының жағдайын бақылау
Колледжде денсаулықты сақтау жұмысын ұйымдастыру мен денсаулық мәселерін зерттеу
Кіріспе зерттеу жұмысының өзектілігі. Ғылымның уақыт тынысымен дамуы тілге де ықпалын тигізеді. Тың ізденістерге жол ашады. Қазiргi кезеңде «тiл мен мәдениет, этнос» iconУспен ауданының мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің
Успен ауданының мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің миссиясы – мәдениет саласында сапалы және қол жетімді қызметтер көрсету;...
Разместите кнопку на своём сайте:
kk.convdocs.org



База данных защищена авторским правом ©kk.convdocs.org 2012-2017
обратиться к администрации
kk.convdocs.org
Главная страница