Алқаби – құрметті міндет




Скачать 101.96 Kb.
НазваниеАлқаби – құрметті міндет
Дата конвертации15.12.2012
Размер101.96 Kb.
ТипДокументы
Алқаби – құрметті міндет
Қазіргі таңда соттардың қоғамдағы орны нақтыланып, беделі мен мәртебесін арттыруға бағытталған құқықтық реформа жолындағы қадамдар жалғасуда. Сот жүйесін жетілдірудің қол жеткен жетістіктерінің маңыздысы - қылмыстық істерді алқабилердің қатысуымен қарау.

Қазақстан Республикасында алқабилер соты 2007 жылдың 1 қаңтарынан бастап жұмыс жасайды. Өткен төрт жыл қылмыстық сот ісін жүргізудің бұл моделі сот төрелігін жүзеге асыруға халық өкілдері қатысуының қажетті нысаны болып табылады деп тұжырымдауға негіз береді.

Алқабилердің (халық өкілдерінің) сот әділдігін жүзеге асыруға қатысуы қоғамды демократияландырудың маңызды элементі болып табылады және азаматтардың сот әділдігіне деген сенімін арттыруға, сот билігінің тәуелсіздігін нығайтуға, тұрғын халықтың әлеуметтік белсенділігін және олардың адам тағдыры, сондай-ақ жалпы қоғам тағдыры үшін жауаптылығын жаңа сапалы деңгейге көтеруге бағытталған.

Қазақстанда алқабилер алқасы – он азаматтан құралатын негізгі құрамнан және екі азамататтан құралатын қосалқы құрамнан тұрады. Қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотта және қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық әскери сотта алқабилердің қатысуымен сот бір судьяның және он алқабидің құрамында әрекет етеді.

Қай санаттағы қылмыстық істер

алқабилердің қатысуымен қаралады?

Заң бойынша алқабилердің қатысуымен, ҚР-сы ҚК-нің 165 бабы «Мемлекеттік опасыздық», 166 бабы «Шпионаж», 167 бабы «ҚР-сы Президентінің өміріне қастандық жасау», 168 бабының 1 бөлігі «Билікті күшпен басып алу немесе билікті күштеп ұстап тұру не ҚР-ның уәкілетті органдары мен лауазымды адамдарының құзырына кіретін өкілеттіліктерді шет мемлекет немесе шетелдік ұйым өкілдерінің жүзеге асыруы», 169 бабы «Қарулы бүлік», 233 бабының 3-ші және 4-ші бөлігі «Терроризм» бойынша істерді қоспағанда, аса ауыр қылмыстар туралы істер қаралады.

Айыпталушы өзіне қатысты қылмыстық істің алқабилердің қатысуымен қаралуы туралы қай кезде өтініш білдіре алады?

Айыпталушыға алдын-ала тергеудің аяқталғаны туралы хабарлаған және істің барлық материалдарын танысу үшін ұсынған кезде, сондай-ақ келесі кезеңде, оның ішінде сотта істі алдын-ала тыңдауда, бірақ соттың басты сот талқылауын тағайындауына дейін оның істі соттың алқабилердің қатысуымен қарауы туралы өтініш мәлімдеуге құқығы бар.
Алқабилердің сот процесіндегі ролі қандай?

Алқабилер сотта қаралатын дәлелдемелерді зерттеуге қатысуға, процеске қатысушыларға төрағалық етуші арқылы сұрақтар қоюға, заттай дәлелдемелерді, құжаттарды тексеріп қарауға, төрағалық етушіге заңнама нормаларын түсіндіруді сұрап өтініш жасауға, сот отырысы кезінде жазбалар жасауға құқылы. Бұл алқабиге істің жағдайын өз бетінше бағалауға және алқабилер алқасы алдында қойылатын сұрақтарға жауап беруге мүмкіндік береді. Кеңесу бөлмесінде судья және негізгі құрамдағы алқабилер (он адам) нақты қылмыстық іс бойынша әрекеттің орын алғаны дәлелденді ме?, бұл әрекетті сотталушы жасағаны дәлелденді ме?, бұл іс-әрекеттің жасалуына сотталушы кінәлі ме? деген үш негізгі сұраққа және қылмыстық іске қатысты қойылған басқа да жеке сұрақтарға жауап береді. Бұл ретте, судья мен алқабилер барлық мәселелерді шешуде тең құқыққа ие.

Алқаби болу - сотта атқарылатын құрметті міндет, себебі сот өндірісінде алқабидің қатысуы әділ және объективті шешім қабылдануын қамтамасыз етеді, өйткені, алқбилер шешімі істің мән-жайын мұқият зерттеу нәтижесінде қалыптасқан олардың ішкі нанымына, ар-ожданына және өмірлік тәжірибесіне негізделеді.
Кім алқабиге үміткер бола алады?

  • Жасы 25-тен асқан Қазақстан Республикасының жергілікті азаматы,

  • өтелмеген не алынбаған соттылығы жоқ,

  • әрекетке қабілетті,

  • психоневрологиялық, наркологиялық диспансерде есепте тұрмайтын азамат алқабиге үміткер бла алады.


Құрметті оқырман, егер әкімдік өкілдері Сіздің алқабиге үміткерлер тізіміне түсуіңізге байланысты өзіңіз туралы ақпарат беруіңізді сұраса, таң қалмаңыз. Аты-жөніңіз, туылған жылыңыз, тұратын жеріңіз бен жұмыс орныңыз туралы мәлімет беруге міндеттісіз. Сіздің бас тартуға және дұрыс емес деректер беруге құқыңыз жоқ.
Алқабилерге үміткерлер қалай іріктеледі ?

Алқабилерге үміткерлердің алдын-ала тізімін, сот төрағасының ұсынуы бойынша, компьютер арқылы кездейсоқ таңдау рәсімі жолымен жергілікті атқарушы органдар жасайды.

«Алқабилер туралы» ҚР-сы Заңының 10 бабының талабына сай алқабиге үміткерлерге қойылатын талаптарға жауап бермейтіндер алып тасталады, олар:

- жасы 25 жасқа толмағандар,

- өтелмеген не алынбаған соттылығы барлар,

- сот әрекетке қабілетсіз немесе әрекет қабілеттілігі шектеулі деп таныған адамдар,

- судьялар, прокурорлар, тергеушілер, адвокаттар, мемлекеттік қызметшілер, әскери қызметшілер, сондай-ақ құқық қорғау органдарының қызметкерлері,

- наркологиялық немесе психоневрологиялық диспансерде есепте тұрғандар.

Аталған тұлғалар алқаби бола алмайды.
Алқабилерге үміткерлер тізімін жасап болып, жергілікті атқарушы органдар азаматтарға осы құжатпен танысуға және қателер мен дәлсіздіктер табылған жағдайда оларды түзетуге мүмкіндік беруі тиіс.
Кім алқабиге үміткерліктен бас тарта алады?

Алқабиге үміткерлердің тізімдерінен өздерінің жазбаша өтініші бойынша келесі адамдар алып тасталады:

- қылмыстық іс бойынша сот ісі жүргізілетін тілді білмейтін адамдар,

- өздерінің дене кемістігі немесе психикалық кемістігі салдарынан алқабидің міндеттерін атқаруға қабілетсіз адамдар,

- жасы 65 жастан асқан адамдар,

- діни қызметшілер.
Содан соң, алдын-ала тізім негізінде кездейсоқ таңдау арқылы алқабилерге үміткерлердің бірыңғай, қосалқы және қосымша тізімдері дайындалады. Бұл құжаттарды жергілікті атқарушы органдары соттарға жібереді.

Сот талқылауына қатысу үшін алқабиге үміткерлер арасынан алқабилерді іріктеу рәсімі қалай жүргізіледі?
Нақты қылмыстық іс бойынша алқабиге үміткерлердің қажетті саны компьютер арқылы кездейсоқ таңдау жолымен жасалады. Мысалы 70 үміткер шақырылды дейік, соның ішінде іріктеліп келгенде 12-сі қалады, оның алғашқы 10-ы алқабилер алқасының негізгі құрамын құрайды, ал соңғы 2-уі қосалқы алқаби деп есептеледі.

Құрметті оқырман, егер Сіз сот отырысының орны мен басталу уақыты туралы хабарлама алсаңыз, Сіз алқабилерді іріктеу рәсіміне қатысу үшін сотқа келуге міндеттісіз. Дәлелсіз себептермен келмей қалуыңыз Қазақстан Республикасының заңында белгіленген жауапкершілікке әкеп соқтырады.

ҚР-сы ҚІЖК-нің 551-555 баптарына сай сот мәжілісінде үміткерлер арасынан алқабилерді іріктеу рәсімі 4 этаптан тұрады.

1/ төрағалық етушінің алқабиге үміткерлерді істі қарауға қатысудан босатуы,

2/ үміткерлердің өздігінен бас тартуы туралы мәселелерді шешуі,

3/ үміткерлерге қарсылық білдіру туралы мәселелерді шешу,

4/ алқабиге үміткерлерге дәлелсіз қарсылық білдіру мәселесін шешу.
Алқабилерді іріктеудің әр этапына толығырақ тоқталсақ.

1-ші этап. Төрағалық етушінің алқабиге үміткерлерді істі қарауға қатысудан босатуы ҚР-сы ҚІЖК-нің 552 бабында қарастырылған негіздер бойынша жүргізіледі, яғни үміткерлерге сұрақтар қою арқылы келесілер істі қарауға қатысудан босатылады;

- қылмыс жасады деген күдіктілер немесе айыпталушылар,

- сот ісі жүргізілетін тілді білмейтін үміткерлер, сондай-ақ мылқау, саңырау, зағип адамдар,

- мүгедек деп танылғандар, егер олардың сот отырысына толыққанды қатысуын қамтамасыз етуге ұйымдастырушылық не техикалық мүмкіндіктер болмаған жағдайда.
Сонымен қатар, алқабиге үміткер іске қатысудан өздігінен бас тартуды мәлімдеуге құқылы келесі жағдайларда, егер:

- жасы 65 жастан асқан болса,

- 3 жасқа толмаған балалары бар әйелдер болса,

- өзінің діни нанымына байланысты сот төрелігіне қатысу мүмкін емес деп есептейтіндер,

- қызметтік міндеттерін атқарудан алаңдатуы қоғамдық және мемлекеттік мүдделерге едәуір зиян келтіруі мүмкін адамдар (дәрігерлер, мұғалімдер, әуежолдарының пилоттары және басқалар).

Сонымен қатар, қаралатын істің мән-жайы туралы іс жүргізу көздерінен емес, басқа көздерден білу салдарынан іс жөнінде оғат пікірде болғандар, немесе осы себептен үміткердің объективтілігіне негізді күмән туған жағдайларда, ол алқаби міндеттерін атқарудан босатылуы тиіс. Бұл мәселе де сұрақ қою арқылы анықталады.

2-ші этап. ҚР-сы ҚІЖК-нің 553 бабының талабына сай алқабиге үміткерлердің әрқайсысы өзінің алқаби міндетін орындауына кедергі келтіретін дәлелді себептерді көрсетіп өздігінен бас тартуды мәлімдеуге құқылы.

3-ші этап. ҚР-сы ҚІЖК-нің 554 бабында белгіленген тәртіп бойынша іске қатысушылар АЛҚАБИГЕ үміткерлерге дәлелді қарсылық білдіре алады, егер:

- алқабиге үміткер қаралатын іс бойынша жәбірленуші, азаматтық талапкер, азаматтық жауапкер болып табылса, куә ретінде шақыртылса не шақыртылуы мүмкін болған жағдайда;

- алқабиге үміткер қаралатын қылмыстық іс бойынша сарапшы, маман, аудармашы, куәгер, сот отырысының хатшысы, сот приставы, анықтаушы, тергеуші, прокурор, қорғаушы, айыпталушының заңды өкілі, жәбірленушінің өкілі, азаматтық талапкер немесе азаматтық жауапкер ретінде іс жүргізуге қатысқан жағдайда;

-алқабиге үміткер іске қатысушылармен, яғни жәбірленушімен, азаматтық талапкермен, азаматтық жауапкермен немесе олардың өкілдерімен, сотталушымен немесе оның заңды өкілімен, прокурормен, қорғаушымен туыстық қатынаста болған жағдайда, сондай-ақ, істі жүргізген анықтаушымен, тергеушімен жегжаттық, туыстық қатынаста болған жағдайда;

- алқабиге үміткер қаралатын іске жеке, тікелей немесе жанама түрде мүдделі деп санауға негіз беретін өзге де мән-жайлар болған жағдайда.

Заң талабы бойынша алқаби ретінде қылмыстық істі қарауға қатысуға кедергі келтіретін мән-жайлар аталады және араларында аталған себебі бар үміткерлер болса айтуы сұралады. Ондай үміткерлер процеске қатысушылардың және тараптардың қарсылық білдіруі бойынша іске қатысудан босатылады.
4-ші этап. Алқабилерге дәлелсіз қарсылық білдіру.

Төрелік етуші: ҚР-сы ҚІЖК-нің 555 бабының талабына сай, егер алқабиге үміткерлерге дәлелді қарсылық білдіру мәселесін шешкеннен кейін, үміткерлердің саны 17-ден артық болса, үміткерлердің аты-жөні көрсетілген билеттері жәшікке салынып, билеттер араластырылады және жәшікте 17 билет қалу үшін одан қанша қажет болса, сонша билет алынады, билетте көрсетілген үміткерлер мәжілістен босатылады.

Қалған 17 үміткерге ДӘЛЕЛСІЗ қарсылықты ПРОКУРОРМЕН СОТТАЛУШЫ мәлімдеуге құқылы. Ол үшін кандидаттардың 17 билеті алдымен прокурорға ұсынылады. Прокурор екі кандидатты дәлелсіз қарсылықпен шығаруға құқылы, ал сотталушы немесе оның қалауымен қорғаушы үш кандидатқа дәлелсіз қарсы болуға құқылы.

Егер сотталушы дәлелсіз қарсылық білдіру құқығынан бас тартса үміткерлерге қарсылық білдіру жеребе тастау арқылы жүргізіледі, яғни үміткерлерің аты-жөні көрсетілген билеттер жәшікке салынып араластырылып, ішінен үш билет алынып тасталады.
Содан соң, Алқабилер алқасы ҚІЖК-нің 556 бабының талабына сай жеребе тастау арқылы құрылады. Қарсылық білдірілмеген 12 алқабиге кандидаттың билеттері арнаулы жәшікке салынып, араластырылады. Содан кейін жәшіктен бір-бірлеп билеттерді алып, билеттердің жәшіктен алыну ретімен билетке реттік нөмір қойып, алқабиге үміткерлердің аты-жөндерін жариялап, алқабиге үміткерлер алқабилерге арналған орындықтарға отыруға шақырылады.

Алқабилер алқасын құру кезінде алқабилер алқасын құрудың дұрыстығына әсер ететін қандай-да бір бұзушылыққа жол берілгені туралы арыздар болмаған жағдайда АЛҚАБИЛЕР АЛҚАСЫ құрылды деп танылады.
Жеребе тастау арқылы іріктелген алғашқы он алқаби – негізгі құрамның алқабиі, ал соңғы екеуі – қосалқы алқаби деп есептеледі

ҚР ҚІЖК-нің 558 бабының талаптары бойынша алқабилер өз қызметін Ант қабылдау рәсімінен бастайды.
Қосалқы екі алқбидің ролі қандай?

Өмірде түрлі жағдайлар болады. Мысалы 10 алқабидің біреуі аяқ астынан ауырып ұзақ уақыт ауруханаға жатып қалды дейік. Қылмыстық істі тоқтатпай, не қайтадан бастамай-ақ, сол ауырып қалған алқабиді қосалқы алқабимен ауыстырып, істің сот мәжілісінде қаралуын әрі қарай жалғастыруға болады, яғни істі созбалаңға салмай уақытылы аяқтауға мүмкіндік береді.
Адам алқаби ретінде қылмыстық істі қарауға

қанша рет қатыса алады?

Алқабилер сотқа күнтізбелік жыл ішінде бір рет қана, қылмыстық іс қаралатын барлық уақытқа шақырылады. Істің қаралуы бір айға созылуы мүмкін, сондықтан түсіністікпен, үлкен жауапкершілікпен қарап, сот процесін уақытылы жүргізуге кедергі келтірмеуі тиіс.
Алқабиге үміткерлерге іріктеу рәсіміне

қатысқаны үшін ақы төлене ме ?

ҚР-сы ҚІЖК-нің 174 бабының талабына сай іріктеу рәсіміне қатысу үшін сотқа шақырылған, бірақ алқабилер алқасына өтпеген үміткерлерге бюджет есебінен темір жол, су, автомобиль (таксиді қоспағанда) көлігімен және сол жерден басқа да көлік түрлерімен жол жүру құны; қызметтік іссапарға ақы төлеу үшін қабылданған норма бойынша бұл шығындарды жұмыс беруші өтемейтін реттегі тұрғын үйді жалдау құны; тұрғылықты тұратын жерінен тысқары жерде тұруы қажет болған кезде - тәуліктік ақы төленеді.

Сонымен қатар, мемекеттік органдар мен ұйымдар сотқа шақырылған, бірақ алқабилер алқасының құрамына іріктеп алынбаған алқабиге үміткердің

қылмыстық сот ісін жүргізуге қатысуға кеткен барлық уақыты ішіндегі орташа жалақысын сақтауға міндетті.
Алқабидің еңбек ақысы қалай төленеді және

еңбек қатынастарында қандай кепілдіктер бар?

Алқабиге жергілікті соттар әкімшісі нақты іс қаралып болғаннан кейін, ал егер істі қарау созылатын болса, ай сайын бюджет қаражаты есебінен судьяның лауазымдық жалақысының жартысы мөлшерінде, бірақ алқабидің сотқа қатысу уақытына (жұмыс күнінің санына) барабар, оның негізгі жұмыс орны бойынша орташа жалақысынан кем емес мөлшерде сыйақы төлейді.

Алқабиге іссапар шығыстары республикалық бюджет қаражаты есебінен белгіленген тәртіпте өтеледі. Алқабидің сотта міндеттерін атқару уақыты еңбек стажына есепке алынады және оның негізгі жұмыс орны сақталады. Алқабидің сотта міндеттерін атқару кезінде оны жұмыс берушінің бастамасымен жұмыстан шығаруға немесе ақысы төмен жұмысқа ауыстыруға жол берілмейді. Алқаби сотта өз мiндеттерiн атқарған кезеңде оған судьялардың тәуелсiздiгiне  заңдарда   белгіленген  кепiлдiктер қолданылады.

      Алқабиге мiндеттерiн атқаруына кедергі келтiретiн тұлғалар заңда  белгiленген жауаптылықа тартылады.

Сот процесіне халық өкілдерінің қатысуы – демократиялық қоғамның бір көрінісі. Бұған ерекше көңіл бөлініп, біраз жұмыстар атқарылуда. Алайда, кездесетін кемшіліктер де жоқ емес. Мысалы алқабиге үміткерлердің тізімін жасау барысында жергілікті атқарушы органдар тиісті жауапкершілік танытпай тізімге алқаби бола алмайтын адамдар да еніп кетеді. Сондықтан, алқабиге үміткерлердің жеке басына қатысты мәліметтерді жан-жақты және толық тексеруден өткізген жөн.

Ақтөбе облысының қылмыстық

істер жөніндегі мамандандырылған

ауданаралық сотының судьясы Г.С.Әжіғалиева

Похожие:

Алқаби – құрметті міндет iconҚұрметті Бердібек Машбекұлы! Құрметті Болат Икепұлы! Құрметті депутаттар!
Автомобиль жолдары – көліктік-коммуникациялық кешеннің маңызды элементтерінің бірі, қазіргі жағдайда олардың тиімді қызмет атқаруы...
Алқаби – құрметті міндет iconҚұрметті Серік Сұлтанғазыұлы! Құрметті Ләззат Қайдарбекқызы! Құрметті әріптестер!
Адамзат капиталының құрамында білім үлесі 60 пайыз құрайды. Осыған байланысты Білім беру ортасының сапасымен қоғам сапасы анықталатынын...
Алқаби – құрметті міндет iconҚұрметті Григорий Васильевич! Құрметті депутаттар, шақырылғандар! Құрметті шемонаихалықтар!
Президентпен, Үкіметпен және облыс басшылығымен уақытында қабылданған дағдарысқа қарсы шаралар әлемдік қаржы дағдарысының жағымсыз...
Алқаби – құрметті міндет iconҚұрметті Кәрім Қажымқанұлы! Құрметті Үкімет мүшелері!
Выступление Министра экономики и бюджетного планирования Республики Казахстан Султанова Б. Т
Алқаби – құрметті міндет iconҚұрметті депутаттар! Құрметті сессияға қатысушылар!
Выступление акима района Мамалинова Ш. К. на сессии районного маслихата 21 сентября 2011 года
Алқаби – құрметті міндет iconҚұрметті Болат Асылұлы! Құрметті комиссия мүшелері!
Е. Шпановтың 2011 жылғы 14 қазандағы Атырау қаласы және аудандар әкімдерімен өткізілетін
Алқаби – құрметті міндет icon«Жамбыл ауданының құрметті азаматы» атағына ие болған өнегелі адамдар тізім І «Жамбыл ауданының құрметті азаматы»
«Жамбыл ауданының құрметті азаматы» атағы Жамбыл ауданы Әкімінің 1995 жылғы сәуірдің 27-дегі №4-97 қаулысымен бекітілген
Алқаби – құрметті міндет iconҚұрметті ауылдастар! Құрметті шақырылғандар!
А. Хадесовтың «Селолық округтің 2009 жылғы әлеуметтік – экономикалық дамуының қорытындылары және 2010 жылға арналған міндеттер туралы»...
Алқаби – құрметті міндет iconҚұрметті депутаттар! Құрметті әріптестер!
Тәуелсіздігіміздің 20 жылдығына арналған жылдың 8 айы мазмұнды әрі жемісті өтті. Осы уақыт аралығында біз Сіздермен тығыз қарым қатынаста...
Алқаби – құрметті міндет iconҚұрметті депутаттар! Құрметті әріптестер!
Тәуелсіздігіміздің 20 жылдығына арналған жылдың 8 айы мазмұнды әрі жемісті өтті. Осы уақыт аралығында біз Сіздермен тығыз қарым қатынаста...
Разместите кнопку на своём сайте:
kk.convdocs.org



База данных защищена авторским правом ©kk.convdocs.org 2012-2019
обратиться к администрации
kk.convdocs.org
Главная страница