Латын тілі




НазваниеЛатын тілі
страница7/19
Дата конвертации10.11.2012
Размер1.84 Mb.
ТипДокументы
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   19

Жаттығулар


1. Оқыңыз:

1. Salve! Salvēte! 2. Vale! Valēte! 3. Vive valēque! 4. Festīna lente! 5. Valēte et plaudĭte! 6. Latīne multum legĭte et scribĭte! 7. Latīne multum legītis et scribĭtis. 8. Saepe Latīne lege et scribe! 9. Nolĭte male laborāre! 10. Semper bene laborā! 11. Nolĭte tacēre, si dicĕre debētis! 12. Audi et tace! 13. Magister monet puĕrum: “Stude, puer! Laborā, discipŭle!” 14. Noli tangĕre circŭlos meos! 15. Notā bene! 16. Discĭte linguam Latīnam! 17. Exercēte memoriam! 18. Fabulam nobis narra, filia! 19. Mecum legĭte, mecum scribĭte! 20. Credĭte mihi! 21. Nolĭte ad me venīre hodie! 22. Absit omen! 23. Pro patria pugna! 24. Stŭdĕ, mī ămīcĕ! 25. Avē, magister! 26. Vălē magister! 27. Avē atquĕ vălē, mī fīlī!

2. Аударыңыз:

Досымнан, теңізшіден, Италия жөнінде, Африкадан, орманнан, құдайлар жөнінде, Италиядан, Сицилия туралы, Нептун жөнінде. өсімдіктер туралы,

  1. Төмендегі сөйлемдерді аударыңыз:

  2. Жол ұзақ; жылдамдат! 2. Амансыңдар ма, достар! 3. Сәлем, жақсы адам! 4. Маған жаз, менің Аттикым! 5. Өкінішті, достым! 6. Жақсы жұмыс істе! 7. Жаман жазбаңдар! 8. Асықпаңдар! 9. Асықпа! 10. Сендер ылғи жақсы оқыңдар! 11. Маған сен! 12. Латын тілін оқы! 13. Латынша жиі жаз! 14. Жұмыс істеңдер, балалар!


Сөздік


1.amicitia, ae f – достық; 2. salvеo, ēre – дені сау болу, salvе – сәлеметсің бе!; 3. moneo, ēre - өзгермеу; 4. circŭlus, i m – дөңгелек, шеңбер; 5. exercēo, ēre –жетілдіру, жаттығу; 6. ad (acc.) –ға, ге, қасында, жанында; 7. venīo, īre – келу; 8. hodie – бүгін; 9. gigno, ĕre - өндіру; 10. irrigo, āre – суландыру; 11. paro, āre – дайындау, жеткізу; 12. voco, āre – шақыру, атау; 13. expugno, āre – жаулап алу; 14. erudio, īre – оқыту, тәрбиелеу; 15. edisco, ĕre – жатқа жаттау; 16. istе – ана, мына; 17. clavus, i m – шеге; 18. pello, ĕre – қуу, итеру, талқандау;

19. audacia, ae f – батылдық; 20. pro (c. Abl.)– алдында, қорғау үшін, үшін, орнына; 21. obscūro, āre – қараңғылау, тұтылу; 22. ex (c. Abl..) –дан, -ден, -тан, -тен; 23. Hungaria, ae f – Венгрия; 24. Niderlandia, ae f – Нидерланд; 25. Helvetia, ae f – Швейцария; 26. Hibernia, ae f – Ирландия; 27. Islandia, ae f – Исландия; 28. Polonia, ae f- Польша;

29. Bohemvia, ae f – Чехия; 30. Dacoromania, ae f – Румыния; 31. dominus, i m - үй иесі, төре; 32. mălum, i n – зұлымдық, жамандық; 33. dŏlus, i m – қулық; 34. dēsīdĕrium, i n – тілек; 35. responsum, i n – жауап; 36. sententia, ae f – пікір; 37. tango, tetĭgi, tactum, ĕre – ұстау, қол ұшын тигізу; 38. porta, ae f – қақпа, есік; 39. otium, i n – демалыс, мейрам; 40. reddo, reddĭdi, reddĭtum, ĕre - қайтарып беру


De terris Eurōpae


Multae terrae in Eurōpa sunt. Varia est terrārum Eurōpae natūra, nam aliae terrae, ut Hungaria, Niderlandia multaeque aliae terrae, plerumque planae sunt, aliae autem, ut Graecia, Italia, Helvetia, montuōse. Aliae terrae silvis abundant, aliae silvis fere carent. Nonnullae Europae terrae, ut Britannia, Hibernia, Islandia, in insŭlis sitae sunt, nonnullae, ut Italia, Graecia, Hispania – in paeninsŭlis. Forma Britanniae insŭlar triquĕtra est.

Incŏlae multārum Eurōpae terrārum agricultūre student. Agricŏlae terram magnā cum curā colunt et incŏlas terrārum suārum alunt. In silvis Eurōpae multae bestiae et variae plantae sunt. Silvae multam et variam materiam praebent.

Patria nostra est terra magna et pulchra, patriam in Eurōpā, patriam is Asiā sita. In Eurōpā terrae, patriae nostrae finitĭmae, sunt Polonia, Hungaria, Bohemvia et Dacoromania.


2.6 Сын есім (Nomen Adjectīvum)

Әр алуан заттық ұғымды білдіретін зат есімнің толып жатқан сындық белгілері болады. Заттың сапасын, түсін, белгісін, күйін, салмағын, көлемін, т.б. қасиеттерін білдіретін сөздер сын есім деп аталады. Қазақ тілінде сын есімдердің сұраулары қандай? қай? Болса, латын тілінде qui? quae? Quod?

Латын тілінде сын есімдер морфологиялық құрамына байланысты екі топқа бөлінеді: 1) І және ІІ септеуге жататын сын есімдер; 2) ІІІ септеуге жататын сын есімдер болып.

І және ІІ септеуге жататын сын есімдер

Зат есімдер сияқты І септеуге жататын женский родтағы сын есімдер –а-ға аяқталса, ІІ септеудегі мужской родтағы сын есімдер –us, -er –ге, ал средний родта тұрған сын есімдер –um –ға аяқталады. Сөздікте сын есімнің мужской родтағы формасы толығымен жазылып, женский және средний родтағы сын есімдердің жалғауы беріледі. Мысалы: bonus, a, um жақсы, қайрымды; niger, gra, grum қара. Бұл сын есімдердің женский родтағы толық формасы bona, nigra болса, средний родтағы формалары bonum, nigrum болады.

І және ІІ септеуге жататын сын есімдердің септелуі

magnus, magna, magnum үлкен, зор


Түрі

Септеулер

genus

masculīnum (m)

genus

feminīnum (f)

genus

neutrum (n)

magnus

magna

magnum

Sing.

Nom.

Gen.

Dat.

Acc.

Abl.

Voc

magnus үлкен

magnī үлкеннің

magnō үлкенге

magnum үлкенді

magnō үлкенмен

magnĕ үлкен

magna үлкен

magnae үлкеннің

magnae үлкенге

magnam үлкенді

magnā үлкенмен

magna үлкен

magnum үлкен

magnī үлкеннің

magnō үлкенге

magnum үлкенді

magnō үлкенмен

magnum үлкен

Pl.

Nom.

Gen.


Dat.

Acc.

Abl.

Voc.

Magnī үлкендер

magnōrum үлкендердің

magnīs үлкендерге

magnōs үлкендерді

magnīs үлкендермен

magnī үлкендер

magnae үлкендер

magnārum

үлкендердің

magnis үлкендерге

magnasүлкендерді

magnis үлкендермен

magnae үлкендер

magnă үлкендер

magnōrum

үлкендердің

magnīs үлкендерге

magnă үлкендерді

magnīs үлкендермен

magnă үлкендер


1. Сын есім мағана жағынан заттың сынын, белгісін білдіретін сөз табы болғандықтан негізінен анықтауыш қызметін атқарады. Латын тілінде анықтауыш қызмет атқаратын сын есім зат есімнен соң орналасады. Мысалы: patria nostra – біздің отанымыз

vir magnus - атақты адам

2. Екі анықтауыш болған кезде анықталып тұрған зат есім ортасына орналастырылады. Мысалы:

cruentum bellum diuturnum қантөгісті әрі ұзақ соғыс

  1. Сын есімнің тегі (роды) қандай зат есіммен тіркесуіне байланысты. Зат есім қай текте (родта) тұрса, сын есім сол текте (родта) қолданылуы тиіс. Яғни, І септеуге жататын мужской родтағы зат есімдер ( poēta ақын; nauta теңізші) анықтауыш ретінде ІІ септеуге жататын –us-қа, -er-ге аяқталатын сын есімдермен қолданылады. Мысалы:

poēta Romanus римдық ақын

nauta clarus әйгілі теңізші


4. І және ІІ септеулерге жататын er-ге аяқталатын сын есімдер зат есімдер сияқты екі түрлі болады. Негізінен –er жұрнағына аяқталатын сын есімдердің жұрнақтағы –e дыбысы тек қана мужской родтың атау септігінің жекеше түрінде ғана (Nom.Sing.) сақталып, қалған септеулерде сақталмайды. Мысалы:

pulchĕr, pulchra, pulchrum әдемі, көркем

1. Екінші топтағы –er жұрнағына аяқталатын сын есімдердің жұрнақтағы –e дыбысы барлық септеулерде сақталады. Себебі мұндағы –e дыбысы түбір құрамына енеді. Мысалы:

libĕr, libĕra, libĕrum бос, егеменді, тәуелсіз

misĕr, misĕra, misĕrum бақытсыз

aspĕr, aspĕra, aspĕrum ауыр, кедір-бұдырлы

tenĕr, tenĕra, tenĕrum жұмсақ, жайлы, майда, биязы

Ескерту. (N.B.) frugifĕr, a, um жемісті күрделі сын есім: frugēs жеміс зат есімі мен fĕro әкелемін етістігінің қосарлануы, тіркесуі, бірігуі арқылы жасалып тұр. Мұндағы ĕ дыбысы түбірде тұр, сондықтан барлық септеулерде сақталады. Сол сияқты –gĕr жұрнағына аяқталатын зат есімдер мен сын есімдерде де ĕ дыбысы сақталады, себебі gĕro әкелемін етістігінен жасалып тұр. Мысалы: armigĕr қарулы


Түрі

Септеулер

genus

masculīnum (m)

genus

feminīnum (f)

genus

neutrum (n)

misĕr

misĕra

misĕrum

Sing.

Nom.

Gen.

Dat.

Acc.

Abl.

Voc

misĕr

misĕrī

misĕrō

misĕrum

misĕrō

misĕr

misĕra

misĕrae

misĕrae

misĕram

misĕrā

misĕra

misĕrum

misĕrī

misĕrō

misĕrum

misĕrō

misĕrum

Pl.

Nom.

Gen.

Dat.

Acc.

Abl.

Voc.

Misĕrī

misĕrōrum

misĕrīs

misĕrōs

misĕrīs

misĕrī

misĕrae

misĕrārum

misĕris misĕras

misĕris

misĕrae

misĕră

misĕrōrum

misĕrīs misĕră

misĕrīs

misĕră

Түрі

Септеулер

genus

masculīnum (m)

genus

feminīnum (f)

genus

neutrum (n)

nigĕr

nigra

nigrum

Sing.

Nom.

Gen.

Dat.

Acc.

Abl.

Voc

nigĕr

nigrī

nigrō

nigrum

nigrō

nigĕr

nigra

nigrae

nigrae

nigram

nigrā

nigra

nigrum

nigrī

nigrō

nigrum

nigrō

nigrum

Pl.

Nom.

Gen.

Dat.

Acc.

Abl.

Voc.

Nigrī

nigrōrum

nigrīs

nigrōs

nigrīs

nigrī

nigrae

nigrārum

nigris

nigras

nigris

nigrae

nigră

nigrōrum

nigrīs

nigră

nigrīs

nigră


Ескерту. (N.B.) Латын тілінде multi көп, көптеген сын есімі басқа сын есімдермен et және шылауы арқылы байланысады. Мысалы: multi et misĕri servi көптеген бақытсыз құлдар


Жаттығулар


1. Аударыңыз:

1. Sententia Pauli vera est. 2. Nauta pĕritus năvigat. 3. Causa iusta est. 4. Puĕros parvos magna pĕrīcŭla terrent. 5. Nŭmĕrus librōrum bibliŏthēcae nostrae magnus est. 6. Culpam vestram nĕgātis. 7. Culpam suam nĕgant. 8. Tăbŭla rāsa. 9. Dŏlus mălus. 10. Terra incognĭta. 11. Ager prīvātus. 12. Mălum nĕcessārium. 13. Puer librum Lătīnum tĕnet. 14. Viri bŏni arbitriō.

  1. Төмендегі сын есімдердің адасқан әріптерді тауып орнына

қойыңыз. Қазақшаға аударыңыз.



А) hmasnuu

b) nicrocoda

c) frusupond

d) srulac

e) riauvs

f) rfufigre

g) svuon

h) uphlrec




  1. Төмендегі тізбектің ішінен сын есімдерді тауып, жазыңыз:

Аvidusbonаtenerlongusfrugifervariusmagnаantiquusprivatusmaluspulchrumaltuslatusprofundаhumanuscetersanumverusalterperītusmiserincognĭtusgratuslibernĕcessāriussolusparvusclarusnigerasperarmiger

  1. Келесі сөз тіркестерін құрыңыз:




биік қабырға

ежелгі тарих

жаңа сөз

әйгілі ақын

жақсы жолдас

терең ор

көне қала

кішкентай арал

ұзақ жол

жақсы өнеге іс

үлкен орман

ауыр жол

әділетті адам

қара жер

ұзақ өмір

қарулы қала

жаман әдет

бақытсыз адам

сараң аң

жалғыз ұл

кең дала

жалғыз дос


Сөздік


  1. Avidus, a, um –сараң; 2. varius, a, um - әр-түрлі; 3. antiquus, a, um – көне; 4. malus, a, um –жаман; 5. altus, a, um – жоғары; 6. profundus, a, um – терең; 7. humanus, a, um – адамгершілікті; 8. ceter, a, um – басқа; 9. sanus, a, um – дені сау; 10. magnus, a, um – үлкен, зор; 11. solus, a, um – жалғыз; 12. alter, a, um – басқа; 13. longus, a, um – ұзын; 14. latus, a, um – кең; 15. parvus, a, um – кішкентай; 16. clarus, a, um - әйгілі, атақты; 17. pulcher, chra, chrum – көркем, әдемі; 18. bonus, a, um –жақсы; 19. niger, gra, grum –қара; 20. liber, bĕra, bĕrum – еркін, бос; 21. miser, ĕra, ĕrum – бақытсыз; 22. asper, ĕra, ĕrum – ауыр, жайсыз; 23. tener, ĕra, ĕrum – биязы, жұмсақ; 24. frugifer, a, um – жемісті; 25. armiger, a, um – қарулы; 26. arena,ae f – топырақ, құм; 27. arca, ae f- сандық, жәшік; 28. industria, ae f – еңбекқорлық; 29. controversia, ae f – талас; 30. custodia, ae f – күзет; 31. disciplina, ae f – тәртіп, ілім; 32. fabrica, ae f – шеберхана; 33. fabula, ae f - әңгіме, ертегі; 34. fama, ae f – даңқ, өсек-аяң, хабар-ошар; 35. familia, ae f – от басы, жанұя; 36. farina, ae f – азап; 37. causa publica –қылмысты іс; 38. filia, ae f – қыз; 39. gratia, ae f ризашылық; 40. gloria ae f - атақ, даңқ; 41. homocida, ae f – кісі өлтіруші; 42. hypotheca, ae f – ипотека; 43.iniuria, ae f – заң бұзушылық; 44. privatus, a, um – жеке меншікті; 45. verus , a, um – дұрыс; 46. perītus, a, um – тәжрибелі; 47. incognĭtus, a, um – белгісіз; 48. gratus, a, um – ризашыл; 49. nĕcessārius, a, um – қажетті

Schola Nostra


Schola nostra haud procul a foro oppĭdi nostri sita est. De fenestris

scholae discipŭli aedificia alta et pulchra, vias latas et rectas, theatrum novum et hortum publĭcum vident. In schola multa auditoria sunt, ubi puĕri littĕras discunt, in bibliŏthēca autem discipŭli libros legunt et ad litterārum studium se praeparant. Nostra bibliŏthēca magna est multosque libros habet. Varia sunt librōrum argumenta.

1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   19

Похожие:

Латын тілі iconЧернявский М. Н. Латинский язык и основы медицинской терминологии
Айкенова Р. А.,Омашева Ж. М.,Туспекова Ж. Ж. Латын тілі пәні бойынша оқу құралы (фармацевтикалық терминология). Караганда,2006

Латын тілі iconШҚО, Семей қаласы, Узбекская көшесі 9-28
Тіл меңгеруі: қазақ тілі – туған тілі, орыс тілі – еркін, ағылшын тілі сөздікпен

Латын тілі iconСиллабус «Латын тілі» пәні бойынша 5В1100400 «Медициналық-профилактикалық іс» мамандығы үшін
Кафедра меңгерушісі: Айкенова Рыскельды Айкеновна,педагогика ғылымының кандидаты, доцент педагогикалық жұмыс стажы – 30 жыл. Ғылыми...

Латын тілі iconЖетістіктері: бірнеше рет студенттік конференцияларға қатысқан, студенттік үйірмелердің мүшесі Қосымша ақпарат
Тіл меңгеруі: қазақ тілі – туған тілі, орыс тілі – еркін, ағылшын тілі сөздікпен

Латын тілі icon5В110300 «Фармация» мамандығы үшін Оқұ сағатының көлемі (кредиттер) 180 сағат (4 кредит) II курс
...

Латын тілі icon«Дарын» мектеп-интернатының ғылыми-әдістемелік кеңесінде «Ұсынылды» 28. 08. 2009жыл
Бұлар: қазақ тілі – мемлекеттік тіл, орыс тілі – ұлтаралық қатынас тілі және ағылшын тілі – жаһандық экономикаға ойдағыдай кірігу...

Латын тілі iconЕскерту: сұрақ кітапшасын ауыстыруға; сұрақ кітапшасын аудиториядан шығаруға; жауап парағын ауыстыруға
Сұрақ кітапшаcы қазақ тілі, Қазақстан тарихы, математика, физика, химия, биология, география, дүние жүзі тарихы, қазақ әдебиеті,...

Латын тілі iconЕскерту: сұрақ кітапшасын ауыстыруға; сұрақ кітапшасын аудиториядан шығаруға; жауап парағын ауыстыруға
Сұрақ кітапшаcы қазақ тілі, Қазақстан тарихы, математика, физика, химия, биология, география, дүние жүзі тарихы, қазақ әдебиеті,...

Латын тілі iconЕскерту: сұрақ кітапшасын ауыстыруға; сұрақ кітапшасын аудиториядан шығаруға; жауап парағын ауыстыруға
Сұрақ кітапшаcы қазақ тілі, Қазақстан тарихы, математика, физика, химия, биология, география, дүние жүзі тарихы, қазақ әдебиеті,...

Латын тілі iconЕскерту: сұрақ кітапшасын ауыстыруға; сұрақ кітапшасын аудиториядан шығаруға; жауап парағын ауыстыруға
Сұрақ кітапшаcы қазақ тілі, Қазақстан тарихы, математика, физика, химия, биология, география, дүние жүзі тарихы, қазақ әдебиеті,...

Разместите кнопку на своём сайте:
kk.convdocs.org



База данных защищена авторским правом ©kk.convdocs.org 2012
обратиться к администрации
kk.convdocs.org
Главная страница